4. สำรวจและเก็บรวบรวมตัวอย่างพันธุกรรมพืชและสัตว์บริเวณลุ่มน้ำประแส จังหวัดระยอง 4. สำรวจและเก็บรวบรวมตัวอย่างพันธุกรรมพืชและสัตว์บริเวณลุ่มน้ำประแส จังหวัดระยอง
51 view

หน่วยงาน / ผู้รับผิดชอบ

           ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอ่าวไทยฝั่งตะวันออก

หลักการและเหตุผล

           ตำบลปากน้ำกระแส มีเนื้อที่ 3,037.5 ไร่ หรือคิดเป็นพื้นที่ 4.87 ตารางกิโลเมตร ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอแกลง จังหวัดระยอง พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่มชายฝั่งทะเล ลาดต่ำลงสู่ทะเลอ่าวไทยทางทิศใต้ ซึ่งมีชายฝั่งทะเลเว้าแหว่งติดอ่าวไทยยาวประมาณ 1-3 กิโลเมตร มีแม่น้ำสายหลัก คือ แม่น้ำ
ประแส ซึ่งมีความยาวประมาณ 5 - 8 กิโลเมตร โดยมีต้นกำเนิดจากทิวเขาในจังหวัดจันทบุรีไหลผ่านท้องที่ต่าง ๆ ในอำเภอแกลง และไหลลงสู่ทะเลที่ตำบลปากน้ำประแส บริเวณริมฝั่งลุ่มน้ำประแสมีการใช้ประโยชน์มากมาย เช่นการทำนากุ้ง เลี้ยงปลาน้ำกร่อยนอกจากนี้ ยังเป็นแหล่งทำการประมงของชุมชนประมงชายฝั่ง ที่สำคัญ และมีท่าเรือประมงขนาดใหญ่ ปากแม่น้ำจึงเป็นชุมชนหนาแน่น เป็นแหล่งการค้าของตำบล บางพื้นที่เหมาะแก่การเกษตรถาวร มีลักษณะเป็นดินเหนียว เป็นที่ราบดินตะกอนดูดซับน้ำได้ดี พื้นที่ชายฝั่งทะเลส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นดินทรายบางแห่งเป็นที่ลุ่มน้ำขัง เหมาะสำหรับการเพาะเลี้ยงชายฝั่งและเป็นแหล่งท่องเที่ยว ด้วยปัจจัยด้านภูมิสัณฐานที่เหมาะสมและมีระบบ สามน้ำ ได้แก่น้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม ของลุ่มน้ำประแสจึงส่งผลให้ลุ่มน้ำประแสมีทรัพยากรป่าชายเลนอุดมสมบูรณ์และมีหลากหลายทางชีวภาพของพืชพันธุ์ป่าชายเลน เนื่องจากปัจจัยแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพันธุ์ไม้ป่าชายเลน ซึ่งจัดเป็นระบบนิเวศที่สำคัญซึ่งเชื่อมโยงระหว่างผืนแผ่นดินกับน้ำทะเล มีความอ่อนไหวและเปราะบาง และเปลี่ยนแปลงสภาพไปตามทิศทางการผันแปรของกระแสน้ำและคลื่นลม จึงเหมาะสม เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำนานาชนิด ตลอดจนนกทะเลและนกในป่าชายเลนที่หายากหลากหลายนิด เช่นเหยี่ยวแดงคอขาว และนกหลากหลายชนิดอยู่อาศัยพักพิง ซึ่งใช้เป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศน์ป่าชายเลนได้ชนิดหนึ่ง  ในขณะเดียวกันมีสัตว์บกสามารถเข้ามาอาศัยและแสวงหาอาหารที่มีอยู่อย่างอุดมสมบูรณ์ในป่าชายเลน ทำให้พื้นที่นี้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยสิ่งมีชีวิตทั้งพืชน้ำและสัตว์นานาชนิด ดังนั้นจึงสมควรที่จะทำการศึกษา รวบรวมตัวอย่างพันธุกรรมพืชและสัตว์บริเวณลุ่มน้ำประแสและหมู่เกาะมันเพื่อเป็นทั้งข้อมูลพื้นฐาน และข้อมูลเปรียบเทียบกับนิเวศของเกาะอื่น ๆ ของไทยและการจัดการเพื่อการใช้ประโยชน์พื้นที่อย่างยั่งยืนต่อไป

           กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง จึงขอพระบรมราชานุญาตให้โครงการดังกล่าว ร่วมสนองพระราชดำริโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ ตามแผนแม่บท โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ ระยะ 5 ปีที่หก (1 ตุลาคม 2559– 30 กันยายน 2566)

วัตถุประสงค์

          1.  เพื่อสนองพระราชดำริโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

          2. เพื่อสำรวจเก็บรวบรวมพันธุกรรมพืชและสัตว์ บริเวณลุ่มน้ำประแส จังหวัดระยอง สำหรับเป็นฐานข้อมูลทางชีวภาพของพื้นที่

          3. เพื่อเก็บรวบรวมทรัพยากรชีวภาพ ในรูปแบบ ตัวอย่างแห้ง และตัวอย่างดอง สำหรับเป็นตัวอย่างในการศึกษาหรือเก็บในพิพิธภัณฑ์

          4. เพื่อเก็บพันธุกรรมทรัพยากร สำหรับเป็นตัวอย่าง การเก็บเมล็ดในห้องเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ การเก็บต้นมีชีวิตเพื่อนำไปปลูกในที่ปลอดภัย หรือนำมาขยายพันธุ์ต่อได้

ผลการดำเนินงาน

          จากการสำรวจความหลากหลายของชนิดปูในพื้นที่ป่าชายเลนปากน้ำประแส ต.ปากน้ำประแส อ.แกลง จ.ระยอง ซึ่งการสำรวจโดยใช้กรอบพื้นที่ (Quadrant) พบทั้งหมด 5 วงศ์ ได้แก่ Diogenide, Grapsidae , Menippidae, sesarmidae , Varunidae (ตารางที่ 1)

          ส่วนปูที่พบนอกกรอบพื้นที่พบทั้งหมด 10 วงศ์ 12 ชนิด วงศ์ที่มีความหลากหลายของชนิดปูมากที่สุดคือ Sesarmidae พบ 2 ชนิด, Varunidae พบ 2 ชนิด นอกจากนี้พบวงศ์ Diogenide, Grapsidae, Menippidae, Macropthalmidae, Portunidae, Porcellanidae, Pilumnidae, Ocypodidae วงศ์ละ 1 ชนิด ปูที่มีความชุกชุมสูงสุดที่พบในป่าชายเลนปากน้ำประแส ได้แก่ ปูแสมก้ามส้ม (Metaplax elegans) 35 ตัว,ปูแสมก้ามยาว (Metaplax dentipes) 25 ตัว, ปูเสฉวนเล็บยาว (Clibanarius longitarsus) 24 ตัว,
ปูตัวแบน (Ptrolisthes lamarckii) 5 ตัว, ปูก้ามดาบขาว (Austruca perplexa ) 5 ตัว, ปูแสมหินก้ามม่วง (Metopograpsus frontalis) 3 ตัว, ปูใบก้ามโต (Myomenippe hardwickii) 3 ตัว, ปูก้ามหัก (Macrophthalmus teschi) 3 ตัว, ปูแสมก้ามแดง (Parasesarma eumolpe ) 3 ตัว, ปูดำ (Scylla olivacea) 1 ตัว และปูกระดองเรียบ (Heteropanope glabra)   1 ตัว ตามลำดับ (ตารางที่ 2) บริเวณที่มีความชุกชุมของปูมากที่สุดคือ ตำแหน่ง 1 (PR 1) และตำแหน่งที่ 7 (PR 7) ลักษณะแหล่งที่อยู่อาศัยเป็นพื้นที่ใกล้ลำคลอง

   

 Metopograpsus frontalis

Miers, 1880

ปูแสมหินก้ามม่วง

Perisesama eumolpe

(de Man, 1895 [in de Man, 1895-1898])

ปูแสมก้ามแดง

 

 

 Metaplax dentipes

(Heller, 1865)

ปูแสมก้านยาว