ความสำคัญของพื้นที่ ความสำคัญของพื้นที่
387 view

 

ความสำคัญของพื้นที่

          “ป่าชายเลนกลางเมืองระนอง” หมายถึง พื้นที่ป่าชายเลนบริเวณด้านทิศเหนือของถนน ท่าเมือง และคลองด่าน จดถนนสายระนอง-ปากน้ำอยู่ในท้องที่บ้านท่าด่านตำบลเขานิเวศน์ ท้องที่บ้านเขานางหงส์ หมู่ที่ 5 ตำบลปากน้ำ และท้องที่หมู่ที่ 2 ตำบลบางนอน อำเภอเมืองจังหวัดระนอง ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าคลองหัวเขียวและป่าคลองเกาะสุยในอดีตเคยมีพื้นที่ป่าชายเลนประมาณ 4,200ไร่ การอนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในรูปแบบประทานบัตรเหมืองแร่ ทำให้พื้นที่ป่าชายเลนบริเวณดังกล่าวถูกเปลี่ยนสภาพไปจำนวนมากเมื่อประทานบัตรเหมืองแร่หมดอายุลง ประกอบกับช่วงเวลานั้น เมืองระนองมีการขยายตัวทางด้านเศรษฐกิจ ประชากรที่เข้ามาอยู่อาศัยในเขตเมืองเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว การเข้าครอบครองจับจองพื้นที่ป่าชายเลนเสื่อมสภาพที่ประทานบัตรเหมืองแร่หมดอายุ เพื่อเข้าอยู่อาศัยและใช้ประโยชน์จึงเกิดขึ้นจำนวนมาก หลายสิบปีต่อมาพื้นที่ดังกล่าวค่อยๆ เปลี่ยนเป็นที่อยู่อาศัย ร้านค้า บ้านเช่า อาคารพาณิชย์ เป็นชุมชนที่คนอยู่หนาแน่นขึ้น แล้วกลายเป็นเมืองในที่สุด พื้นที่บริเวณดังกล่าวมีชื่อเรียกในปัจจุบันว่า “ระนองธานี” กลายเป็นทำเลทองด้านธุรกิจการค้าของเมืองการขยายตัวของเมืองที่มีอย่างต่อเนื่องส่งผลให้เกิดการขยายอาณาเขตการบุกรุกครอบครองพื้นที่ป่าชายเลนออกไปเรื่อยๆ ไม่มีที่สิ้นสุด เกิดการแย่งชิงขัดแย้งกันมากขึ้นระหว่างประชาชนกับประชาชน มีการเก็งกำไร ปั่นราคา ขายที่ดินเปลี่ยนมือแล้วพัฒนา เกิดเป็นภาวะ “เมืองกลืนป่า” ในขณะที่ภาครัฐก็ไม่มีมาตรการใดๆเป็นการเฉพาะในการปกป้องคุ้มครองหรือบริหารจัดการพื้นที่ดังกล่าว ในปี พ.ศ. 2552 สถานีพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนที่ 10 (เมืองระนอง) ได้ทำการสำรวจข้อมูลการใช้ประโยชน์พื้นที่ดังกล่าว พบว่าพื้นที่ป่าชายเลนได้ถูกเปลี่ยนสภาพไปโดยสิ้นเชิง เป็นสวนเกษตรที่อยู่อาศัย และชุมชนเมืองกว่า 2,000 ไร่ ในขณะเดียวกันพื้นที่ที่ยังพอมีสภาพป่าชายเลนอยู่บ้างก็อยู่ในสภาวะวิกฤตเนื่องจากถูกบุกรุกทำลาย ยึดถือครอบครอง โดยนักบุกรุกป่า นายทุน และผู้มีอิทธิพล เหลือพื้นที่ป่าชายเลนที่ไม่ถูกยึดถือครอบครอง เพียงประมาณ 800 ไร่ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีสภาพแวดล้อมเสื่อมโทรมด้วย เนื่องจากเป็นที่ทิ้งขยะ สิ่งปฏิกูล และน้ำเน่าเสียจากโรงงาน

          จากสภาพความเป็นมาของพื้นที่ เหตุปัจจัย และองค์ประกอบของปัญหาเป็นสิ่งที่ชี้ให้เห็นว่าป่าชายเลนกลางเมืองระนองดังกล่าวมีแนวโน้มจะถูกบุกรุกจนหมดไปได้หากไม่มีมาตรการยับยั้งและแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง สถานีพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนที่ 10 (เมืองระนอง) จึงจัดทำโครงการอนุรักษ์และพัฒนาป่าชายเลนกลางเมืองระนองโดยประชาชนมีมีส่วนร่วม ขึ้น เพื่อเป็นกลไกและเครื่องมือในการแก้ไขปัญหา โดยกำหนดเป้าหมายที่จะหยุดยั้งการบุกรุกป่าชายเลนให้ได้ และขอคืนพื้นที่ถูกบุกรุกแล้วทำการฟื้นฟูป่าชายเลนที่เสื่อมโทรมให้ได้ไม่น้อยกว่า 2,000 ไร่ ดำเนินงานโดยบูรณาการความร่วมมือกับชุมชนในพื้นที่ภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชน ทั้งในด้านงบประมาณ และการปฏิบัติงาน ระยะเวลาดำเนินโครงการ 4 ปี (พ.ศ. 2552 – 2556) จัดทำพิธีเปิดเริ่มต้นโครงการเมื่อวันที่ 4 สิงหาคม 2552 ผลการดำเนินโครงการปรากฏว่าสามารถขอคืนพื้นที่จากผู้บุกรุกแล้วนำมาปลูกฟื้นฟูปรับปรุงสภาพป่า รวมทั้งการปลูกบำรุงฟื้นฟูป่าชายเลนที่เหลืออยู่เดิมจนได้พื้นที่ป่าชายเลนกลางเมืองระนองกลับคืนมา รวมทั้งสิ้น 2,080 ไร่ มีการจัดทำแนวเขตป้องกันการบุกรุกป่าชายเลนที่ชัดเจนโดยการขุดคูแพรก ระยะทาง 5 กิโลเมตร เกิดเครือข่ายอนุรักษ์ป่าชายเลนกลางเมืองระนอง นอกจากนั้น ป่าชายเลนกลางเมืองระนองยังเป็นที่รู้จักและรับรู้ในวงกว้างขึ้น ตลอดจนมีเด็กๆเยาวชนและประชาชนเข้ามาเรียนรู้ศึกษาดูงานในพื้นที่มากขึ้นด้วย เป็นผลให้ในปัจจุบันการบุกรุกยึดถือครอบครองพื้นที่ป่าชายเลนที่เป็นการบุกรุกใหม่ได้หยุดลงอย่างสิ้นเชิง

          อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันถึงแม้ว่าพื้นที่ป่าชายเลนกลางเมืองระนองจะมีมาตรการและกลไกป้องกันการบุกรุกอยู่แล้วในระดับหนึ่ง ทั้งในเรื่องของแนวเขตเขตคูแพรกป้องกันการบุกรุก มาตรการการลาดตระเวนเฝ้าระวังดูแลพื้นที่ของเจ้าหน้าที่ ตลอดจนการมีแนวร่วมอนุรักษ์ป่าชายเลนกลางเมืองระนองมากขึ้น แต่ความเสี่ยงจากการบุกรุกทำลายยังไม่หมดไป ด้วยเหตุที่พื้นที่ดังกล่าวตั้งอยู่ในเขตเมือง มูลค่าที่ดินที่มีราคาสูง จำนวนประชากรที่เข้ามาอยู่อาศัยในเขตเมืองที่ยังมากขึ้น ตลอดจนการขยายตัวของเมืองที่ยังคงมีอย่างต่อเนื่อง เป็นเหตุปัจจัยที่จะกดดันคุกคามต่อพื้นที่ป่าชายเลนกลางเมืองระนองได้ ดังนั้น หากต้องการสร้างหลักประกันถึงการคงอยู่ของป่าชายเลนกลางเมืองระนองอย่างยั่งยืน เพื่อลดความเสี่ยงจากการถูกบุกรุกในอนาคต จึงจำเป็นต้องสร้างเครื่องมือหรือกลไกเพื่อปกป้องคุ้มครองพื้นที่ ป่าชายเลนกลางเมืองขึ้นมา ซึ่งจะต้องสอดคล้องเหมาะสมกับบริบทของปัญหา และความเป็นป่าที่อยู่ในเมืองสิ่งสำคัญเครื่องมือดังกล่าวจะต้องสามารถประสานประโยชน์ให้เกิดการมีส่วนร่วมอนุรักษ์ ป่าชายเลนกลางเมืองระนอง จากประชาชนผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และจากทุกภาคส่วนได้ สถานีพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลนที่ 10 (เมือง ระนอง) และชุมชนในพื้นที่ได้ร่วมกันจัดทำโครงการศูนย์ศึกษาธรรมชาติป่าชายเลนกลางเมืองระนอง ขึ้น เพื่อเป็นเครื่องมือการจัดการและประสานประโยชน์ให้เกิดการมีส่วนร่วมปกป้องคุ้มครองและอนุรักษ์ป่าชายเลนกลางเมืองระนอง ให้คงอยู่อย่างยั่งยืนตลอดไป

ข่าวสารที่เกี่ยวข้อง ข่าวสารที่เกี่ยวข้อง